BirTak : بیرتک وب سایت ایرانیان

انتظاربراى تولدسى خواننده يا سى شجريان؟

سميه قاضى زاده
«بيش از هزار نفر از طريق پست ثبت نام كرده اند، حداقل ۷۰۰ نفر فاكس فرستاده اند، حدوداً همين تعداد هم براى ما فرم ثبت نام را mail ـ e كرده اند، براى ثبت نام كنندگان هيچ هزينه اى هم نداشت و اين ويژگى اين كلاس ها بود، حالا ديگر خودتان حساب كنيد كه حدوداً چند نفر ثبت نام كردند، فكر كنم نزديك به ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ نفر مى شوند. قرار است از بين اين تعداد، حدوداً ۱۵۰ نفر براى شركت در مستر كلاس توسط گروهى كه خود استاد تعيين كرده اند، انتخاب شوند و بعد از چند جلسه از ميان آنها ۳۰-۲۰ نفر براى كلاس اصلى برگزيده شوند. اين افراد براساس قابليت صدا براى آواز ايرانى و دانستن رديف و ويژگى هاى ديگر انتخاب مى شوند و در دوره اى شركت مى كنند كه معلوم نيست چقدر طول مى كشد، يك سال، دو سال، حتى پنج سال، يعنى تا زمانى كه استاد خودشان بگويند، خب، من ديگر با اينها كارى ندارم. البته اين مسأله را هم بگويم كه با آن ۱۵۰ نفر بحث آموزش را شروع نمى كنند، بلكه مقدماتى را شروع مى كنند كه بيشتر جنبه محك زدن هنرجويان را دارد. هنوز تاريخ دقيق آغاز كلاس معلوم نيست، اما مراحل انتخاب گروه اول تا يك ماه ديگر شروع مى شود و بعد از آن، اصل ورك شاپ با همان گروه ۳۰ نفره شروع مى شود. قرار است كه به روش قديم آوازخوانى با هنرجويان كار شود، يعنى سينه به سينه يا همان سيستمى كه استادان قديم به كار مى بستند. كلاس ها هم در مجموعه فرهنگى هنرى آسمان كه يكى از مجموعه هاى فرهنگستان هنر است تشكيل مى شود. ما در آنجا سالنى داريم به نام سالن قطب الدين شيرازى كه اصلاً مخصوص ورك شاپ هاى تخصصى است.» اين حرف ها را بهزاد مرتضوى در روابط عمومى فرهنگستان هنر مى زند، در مورد خبرى كه در آخرين روزهاى مهرماه امسال روى اغلب سايت ها و خبرگزارى ها قرار گرفت.
قضيه اينطور شروع مى شود كه در مجموعه فرهنگى هنرى آسمان فرهنگستان هنر تصميم گرفته مى شود كه يكسرى برنامه هاى آموزشى تخصصى را در حوزه هاى مختلف هنرى آغاز كند. پس جلساتى با هنرمندان مختلف برگزار مى شود، هم موسيقيدانان، هم سينماگران و ... برخى از اين جلسات هم با شجريان تشكيل مى شود و تصميم گرفته مى شود برنامه جلسات را به صورت مدون در آورند و كلاس «آواز ايرانى» تشكيل دهند. كليات برگزارى كلاس ها به فرهنگستان هنر سپرده مى شود و جزئيات آن به «حميد رضا نوربخش» شاگرد استاد شجريان. قرار مى شود كه نوربخش به اتفاق گروهى كه از معتمدين شجريان هستند در برگزارى اين برنامه همكارى كنند. حالا اين روزها، حداقل دو ماه از فراخوان عمومى مى گذرد و ثبت نام هنرجويان در اين مستر كلاس هم به پايان رسيده و «مظفر شفيعى»، «على جهاندار»، «محسن كرامتى» و «حميدرضا نوربخش» همچنان مشغول داورى هستند تا بتوانند ۱۵۰ نفر را راهى كلاس استاد كنند، اگر چه بسيارى از هنرجويانى كه از اين كلاس رد مى شوند به شاگردى داوران مستر كلاس در مى آيند. گذراندن دوره هاى اوليه آواز در يكى از آموزشگاه هاى معتبر و اخذ مدرك قبولى در آزمون تست عملى از شروط ثبت نام اين كارگاه اعلام شده است.
فرهنگستان هنر كه تا به حال آنچنان فعاليت چشمگيرى در زمينه موسيقى نداشته است و در طول سال هاى تأسيس بخش موسيقى اين مجموعه، گرهى از گره هاى بى شمار موسيقى باز نكرده، حالا ظاهراً تصميم گرفته تا در يك كار جمعى كه سال ها مشتاقان آواز انتظار آن را مى كشيدند، مشاركت و حتى اقدام به برگزارى آن كند، اگرچه بنياد رودكى هم در برگزارى اين مستر كلاس همكارى مى كند.
برگزارى كلاس آواز ايرانى استاد شجريان بى شك اتفاق خوبى است براى موسيقى ايران و از جهات مختلف مفيد خواهد بود. فايده هايى كه شايد هميشه و هميشه در طول اين سال ها درباره نبود و كمبود آنها در موسيقى ايرانى صحبت ها شده، اما جاى اين سؤال باقى است كه چرا هنرجويانى كه مى خواهند در اين كلاس ها شركت كنند بايد از ميان دانش آموختگان آموزشگاه هاى موسيقى باشند؟ آن هم آموزشگاه هايى كه اين روزها در گوشه و كنار هر خيابان و محله اى دائر شده اند و با تبليغاتى مثل فراگيرى آواز ايرانى در ۱۰ جلسه و «آموزش پيانو در ۱۵ جلسه» كار و كاسبى شان را گرم كرده اند.
آموزش موسيقى در ايران معضلى همگانى است كه دهه ها پياپى به موسيقى كشورمان خسارت وارد كرده است، بدنه موسيقى هميشه از دست مدعيان معلمى (بدون صلاحيت و دانش و اخلاق حرفه اى) ضربه خورده و استعدادهاى در خور توجهى را تباه كرده است. بيشتر اين استعدادها در اثر تعليم غلط نابود شده اند و عده اندكى كه توانسته اند در هنر به جايى برسند، مجبور شده اند راه رفته را دوباره برگردند و با تحمل زحمت و وقت زياد و انرژى فراوان، روش صحيح را بياموزند. شايد همين وضع نابسامان بود كه حدود ۴۰ سال پيش چند نفر از موسيقيدانان كشورمان را بر آن داشت تا نخستين شوراى ارزشيابى هنرى براى صلاحيت معلمان موسيقى و داوطلبان تأسيس كلاس هاى آموزشى را تشكيل بدهند. طبق گفته ميلاد كيايى:(۱) كار اين شورا در سال ۱۳۳۸ با حضور زنده ياد «حسن رامرد»، «حسين دهلوى» و «مصطفى كمال پور تراب» آغاز شد و براى نخستين بار نظام معينى براى اين كار درنظر گرفته شد.» هرج و مرج و آشفتگى حاكم بر كلاس هاى موسيقى در آن زمان كه صداى اعتراض استادان بزرگ را بلند كرده بود، موجب شد تا چند تن از موسيقيدانان به دنبال الگوهايى بگردند كه براساس آن بتوانند با اطمينان خاطر ضوابط محكمى را براى راه اندازى آموزش موسيقى و سنجش توانايى معلمان پيدا كنند و به اجرا بگذارند. درست است كه براى جلوگيرى از هرج و مرج در آموزش بايد متد و روش خاصى را پيشه كرد و به چارچوب آموزشى معينى توجه داشت، اما به شرطى كه اين چارچوب چنان سخت نباشد كه همه محصولات آن دقيقاً به يك شكل متولد شوند. استادان گذشته ما با اينكه همه شان در فضاى سنت موسيقايى عصر خودشان رشد كرده بودند، روش هاى متفاوتى را براى آموزش داشتند. بى شك روش آموزش استاد على اكبر خان شهنازى با استاد موسى خان معروفى و نورعلى برومند متفاوت بود و باز متدى كه استاد صبا براساس آن آموزش مى داد، روشى جداگانه بود يعنى همه اين افراد شاگردان را تربيت مى كردند با سليقه ها و ذائقه هاى متفاوت كه اين سلايق صرفاً در يك چارچوب خاص جا مى شد.
استادانى هم بوده اند كه آن چنان علاقه اى به آموزش نداشته اند كه مى توان از ميان آن ها به حبيب سماعى، عبدالحسين شهنازى، سيد حسن ظاهرزاده و ... اشاره كرد.
استاد شجريان كه برآمده از مكتب طاهرزاده و همچنين متأثر از اين سبك است، تا به امروز بيشتر در مقام يكى از برجسته ترين آوازه خوانان موسيقى ايرانى در طول تاريخ موسيقى آوازى ايران شناخته شده است تا به عنوان يك معلم و شاگردانى كه تربيت كرده است نظير حميدرضا نوربخش، همايون شجريان، قاسم رفعتى، غلامرضا نيكويى و... اكثراً به شيوه اى كارهايشان رادنبال كرده اند و پيوسته سعى در تقليد صداى استاد داشته اند، اگر چه در اين دوره تاريخى از موسيقى ايران نمى توان كسى را محكوم به تقليد صداى شجريان كرد، چرا كه همه در صدد خواندن شبيه به ايشان هستند.
مرحوم منوچهر همايون پور كه از آوازه خوانان قديم موسيقى ايران بود مى گفت:(۲) «صداهاى موسيقى ايران تك بعدى شده است» هر جا مى روى صداى شجريان را مى شنوى و فكر نمى كنم خود استاد هم دلش بخواهد اوضاع اين طورى باشد، حتى شاگردانى كه پيش من هم مى آيند، دلشان مى خواهد كه من به جاى آموزش آواز به آنها، آموزش صداى شجريان را بدهم و اين اوضاع شده كه حالا هيچ صداى ديگرى را نمى شنويم. انگار اگر صداى ديگرى بيايد خودمان هم خوشمان نمى آيد، پس اگر تا اين اندازه، يك دفعه موسيقى آوازى ايران دچار بحران مى شود و كسانى كه صداهاى خوبى هم دارند، به سمت موسيقى الكترونيك و صداهاى كامپيوترى روى مى آورند، جاى تعجب ندارد، حداقل مى خواهند كار جديدى انجام داده باشند.»
حالا استاد، مجموعه اى را براى انتخاب و گزينش شاگردانش در نظر گرفته كه همگى آنها پيرو سبك سيد حسن طاهرزاده اند، مجموعه اى كه علاقه به شنيدن و خواندن يك شيوه آوازى هستند. شايد بهتر بود كه از شاگردان آواز ديگر استادان و حتى خواننده هاى با صلاحيت اين روز ها هم براى گزينش اين كلاس انتخاب مى شدند تا اميد شنيدن و پرورش صداهاى مختلف و نوى موسيقى آوازى را داشتيم. قطعاً استاد سعى در گرد هم آوردن گروهى از زبدگان آواز داشته اند تا بتوانند اين فرصت را مغتنم شمرده و به بهترين شيوه آزمون را برگزار كنند وباز قطعاً معتمد بودن داوران شرط بوده است، اما به نظر مى رسد كه تنوع صدايى فداى اعتماد و يكپارچگى گروه شده است. به هر حال شايد بايد منتظر ماند و انتظار تولد شاگردانى چون مرحوم بسطامى، حسام الدين سراج و عليرضا افتخارى را با صداهاى متفاوت كشيد.
پانوشت ها
۱- مجله مقام موسيقايى - شماره ۳۸
۲- ميزگرد آواز ايرانى در خبرگزارى مهر، در ارديبهشت ۸۵ با حضور استاد احمد ابراهيمى، مرحوم منوچهر همايون پور، على جهاندار، عليرضا قربانى، عليرضا شاه حسينى و...
[ تاریخ ارسال مطلب: دوشنبه، 13 آذرماه 1385 ] [ منبع اصلی ] [ نسخه چاپي اين مطلب ] [ تعداد بازدید : 363 ]
5 مطلب اخیر مرتبط با این موضوع:

ميزگرد «ايران» درباره انگيزه هاى هاليوود براى توليد فيلم ۳۰۰

يادداشتى بر نقاشى هاى شيرين پيله ورى

نگاهى به آثار نقاشى بيتا وكيلى

گزارشى از وضعيت كپى رايت موسيقى در ايران

روايت يك داستان به زبان نت ها